Khachapuri

Gisteren maakte Johan eindelijk eens een gerecht uit zijn Georgische kookboek... en hij koos, natuuuuurlijk, het meest bekende en gegeten gerecht in Georgië, "Khachapuri". Dit betekent 'kaasbrood'... en ook de versie van Johan was érg lekker! ... en vulde éven hard als de vele versies die we in Georgië aten.

Het is alweer meer dan anderhalf jaar geleden dat we in Georgië waren... de tijd vliegt!

recept

Wit en zwart

Gisteren kwamen we op Facebook een prentje van het natuurfenomeen hiernaast tegen. Bij het Georgische Pasanaoeri vloeien twee Aragvirivieren samen: de Mtioeleti Aragvi en de Goedamakari Aragvi. Ze worden ook de Tetri (Witte) en Shavi (Zwarte) Aragvi genoemd.

Vorig jaar, tijdens onze Georgiëreis hadden we het bijna gemist, was het niet dankzij Johan... en absoluut niet dankzij onze slechte, irritante gids/chauffeur George/Giorgi. Deze prent bracht dus grappige maar ook geïrriteerde herinneringen weer naar boven...  

Hier een stukje uit Blogbericht Kazbegi-Gori-Borjomi over 7 september 2022:
"...Onderweg vroegen we George, onze chauffeur/gids, naar de samenstroming van de witte en zwarte rivier waarover we lazen. Zijn uitleg kwam er in feite op neer dat dit niet bestond. Toen we even stopten, wandelde Johan een stukje terug... tot aan die samenstroming van die witte en zwarte rivier! en jawel, daar moest George toch mee geconfronteerd worden!..."

Het fenomeen ontstaat doordat de twee samenvloeiende rivieren een andere samenstelling van water, temperatuur en waterdichtheid hebben. Tussen beide is zo ook een dunne barrière ontstaan.

Dit was bijzonder om zien! 
maar ook bijzonder dat die Giorgi zo kon liegen, verzinnen, lui, vol van zichzelf, onbeleefd en nog veel meer wat je niet van een gids wil, was...

Dag 17: naar huis

Op maandag 19 september '22 ging onze wekker af om 3 uur (GMT+4)... De avond voordien hadden we alles klaargemaakt en -gezet en waren we vroeg gaan slapen. Om 4 uur werden we immers opgehaald om naar de internationale luchthaven van Tbilisi te gaan... om 7:00 uur zouden we immers moeten vliegen richting Schiphol...

... "zouden we immers moeten vliegen"... doordat er te weinig personeel was aan de check-in en dat die Georgiërs gewoon keihard voorkruipen en de boel ophouden, duurde de incheckprocedure extreem lang... en neen, er was wel degelijk genoeg personeel aan de balie, maar die zaten onder elkaar te praten en verdwenen regelmatig?

We hadden een take away ontbijt meegekregen. Daar zat een flesje water bij. Aan de security vroegen we of we deze, omdat ze gesloten waren, mee konden nemen of niet. Die vraag wilden ze eigenlijk niet beantwoorden... want dat was aan diegene die achter het beeldscherm zat, maar het kon zeker maar één flesje per persoon zijn... okééé... het water bleek het probleem niet te zijn... de inbussleuteltjes van Johan zijn statief wél... De dame achter het beeldscherm vond dat het een schaartje was. Dat mocht niet. Ze hield vol. De man die Johan zijn fototas nakeek, zei dat hij wist dat het geen schaartje was, maar de dame zei dat het niet mocht... dus kon het niet volgens de Georgische wetgeving. Doordat de man zowat begon te smijten met de spullen uit Johans fototas, was Johan niet bereid de strijd op te geven... toen we een foto van de inbussleuteltjes maakten en Johan zei dat hij een klacht zou indienen, dook ineens het hoofd van de security op. Deze man zei dat het niet kon volgens de Georgische wetgeving dat inbussleuteltjes in de handbagage zaten, maarrr hij wilde wel een uitzondering maken... Wat een dikke quatsch! Die eerste vrouw wist gewoon niet wat dat zijn en vervolgens gingen die anderen haar advies gewoon zonder nadenken overnemen... Je kan ptvdkk meer schade aanrichten aan een persoon door te slaan met een fotocamera of fotolens dan iemand te prikken met zo'n stomme, kleine inbussleuteltjes... Tsssss... we waren 'not amused'! 

Gelukkig kregen we bij de Georgische douane zonder problemen een stempel in ons paspoort om het land te mogen verlaten... dat verliep daar zelfs vlot!?

Doordat het inchecken zo traag ging, startte het boarden ook niet op tijd... en vertrokken we serieus te laat in Tbilisi... Gelukkig werd dit nog wat goed gemaakt tijdens de vlucht. 40 min. later dan voorzien en met een landing op z’n Georgisch (vol op de rem vanwege te grote snelheid) landden we iets voor half 11 op Schiphol (foto 1).

De bagage van onze vlucht liet op zich wachten, maar de rugzakken kwamen bij de eerste reeks op de band! ook de shuttlebus naar P3 Lang parkeren werkte mee: ze stond fijn te wachten en vertrok meteen. De terugrit naar huis kon alweer beginnen...

... en toen kwamen we thuis... en toen bleek dat het nieuwe tuinhuis al geleverd was... terwijl we afspraken dat ze ons pas zouden contacteren, om een leverdatum af te spreken, op dinsdag de 20e...

... en omdat het tuinhuis vóór Kaatje gedropt was (foto 2), was ons eerste werk bij thuiskomst het uitpakken van dat pakket... Zucht... koerierdiensten... arrrgghhhh!

Ongelooflijk dat we alweer VIER weken terug zijn van Georgië!

Dag 16: terug van Kakheti naar Tbilisi

Een uurtje na vertrek uit Signagi kwamen we aan in Tsinandali. Dit dorp zijn een landgoed, wijngaard en  twee paleizen die toebehoorden aan Alexander Chavchavadze. Hij kwam uit een oude adelijke familie. 

In het laatst gebouwde paleis ontving Chavchavadze allerlei gasten uit de omringende landen, maar ook vanuit Europa. Hij ging namelijk in Europa studeren, leerde de Europese gebruiken en kunst kennen. Hij leerde verschillende Europeanen kennen, die hem ook thuis, in Tsinandali bezochten. Hij kreeg, kocht en bracht verschillende Europese meubelstukken, kunstwerken, gebruiksvoorwerpen, instrumenten en dergelijke naar zijn paleis. Hierdoor zegt men dat Chavchavadze Europa naar Georgië bracht en de Georgiërs Europa leerden kennen (... althans de rijken toch...)

We kregen een rondleiding in zijn paleis. Dit werd door zijn erfgenamen ondertussen geschonken aan de gemeenschap en doet dienst als museum. Er was, voor ons als Europeanen, niet veel te zien want het paleis was ingericht met, ondertussen, antieke, Europese spullen... zonder eigenlijk veel protserigheid... gewoon een antieken inrichting eigenlijk... en niet van de allerchiqueste of -duurste soort...

Na het bezoek aan het paleis dronken we er wat op het museumterras. Het was mooi weer. Nadien wandelden we in de grote tuin. Hier werden verschillende soorten bomen en planten uit heel de wereld geplant... een soort botanische tuin, dus.

Na dit bezoek reden we door naar de stad Telavi, die op zo'n kwartier rijden van het paleis afligt. 

In Telavi vond men bewijzen van beschaving vanaf rond de jaartelling. Er werden ook vondsten gedaan uit de middeleeuwen, waaronder gebruiksvoorwerpen en funderingen van gebouwen en grote verdedigingswerken vanaf met name de 10e eeuw.

Telavi werd een belangrijke handelsplaats op de oost-west karavaanroutes, maar na de Mongoolse invasies in de 13e eeuw begon de positie van de stad en de koninklijke status at te nemen. Vanaf de 15e eeuw werd het politieke centrum verplaatst naar elders. In de 17e eeuw verhuisde de koninklijke residentie weer terug naar Telavi. Vanwege vijandige invallen werd de stad versterkt. In 1753 werd onder koning Erekle II (1744-1798) het fort voltooid dat nog te zien is in de stad. Telavi groeide uit tot een strategisch en cultureel centrum in Georgië. Het werd een centrum van de Georgische literatuur, die invloed had op een hele generatie Georgische adel. In 1758 werd in Telavi een filosofische en theologische school gesticht, die in 1782 werd omgevormd tot een seminarie en er kwamen andere educatieve en creatieve activiteiten.

We bezochten het fort en paleis van koning Erekle II in het oude centrum van Telavi. Het is het enige koninklijk paleis dat in Georgië behouden is gebleven, lazen we... al is "behouden gebleven" een grote overdrijving: de muren en enkele gebouwen binnenin zijn gerestaureerd/heropgebouwd.

We wandelden naar de 'boerenmarkt' (foto 3), waar we wat rondliepen tussen de verschillende kramen. Naast groenten en fruit kon je er ook vis, kip en vlees kopen... bepaalde soorten vis lag er te zwemmen in veel te weinig water... erg zielig... en als je in Georgië naar de slager gaat, haalt die alle stukken uit zijn toonbank om aan de klant te laten zien. Als de klant gekozen en betaald heeft, worden de stukken steeds netjes weer teruggelegd in de koeltoog. Da’s wat anders als die voorverpakte stukskes in onze supermarkten… deze werkwijze zou wel niet mogen vanwege voedselveiligheid bij ons...

We hadden normaal gezien die avond nog een 'afscheidsmaaltijd' met zang en dans. Aangezien we sowieso maar een korte nacht zouden hebben,hadden we gevraagd om dit te annuleren. We hadden dan een afscheidslunch... wat fijn weer dat George weer steeds aan het bellen was... gelukkig het meeste van de tijd wel niet terwijl hij aan tafel zat...

De stad Telavi ligt aan de uitlopers van het Gomborigebergte. Via de Gomboripas verlieten we Kacheti en reden we richting Tbilisi. De pas was erg begroeid met bomen. Het duurde best lang alvorens we boven de boomgrens waren... en een mooi uitzicht hadden (foto 4).

We stopten nog bij het Ujarma fort. Dit zijn ze volop aan het renoveren. Ze willen er een grootste toeristische trekpleister van maken. Het fort is tegen een heuvel aangebouwd en is erg groot. We zagen erg veel, best grote, hagedissen... altijd grappig.

en dan bleef enkel nog het terugrijden naar Tbilisi over...

Wijn e.a.

17 september 2022 was onze 15e reisdag in Georgië. Vlak na het vertrek van onze daguistap stopten we bij een poort in de oude stadspoort van Sighnaghi. We konden van daaruit ook nog heel veel van de oude stadsmuren zien... en dat hadden we de dag voordien, toen we het oude stadscentrum bezochten, gewoonweg he-le-maal gemist!...?

We bezochten eerst iets dat niks met wijn temaken had, namelijk het Nekresiklooster. Hiervoor moesten we een enorm steile heuvel op wandelen... op het moment dat wij er waren (rond 10u30 ?) was er nog geen busje naar boven... en we hadden ook beslist om dat, als er dat wel was, niet te nemen... maar amai, dat was een ferme 'klim'! En ondanks het vroege uur was het al goed warm. 

Het klooster was niet veel anders dan andere, al had deze een goed gerestaureerde wijn"kelder": het had nog de badkuip en de typisch Georgische "qvevri's". Dit zijn grote druppelvormige terracotta potten die in de grond geplaatst worden om daarin de druiven, mét vel, te laten fermenteren/gisten.

Het klooster had ook een geweldig mooi uitzicht, daar op die berg (foto 1)! We zagen van daarop dat de druivenoogst gestart was: overal tussen de druivenranken zag je mensen met grote 'tassen' om druiven in te doen. Aan de rand van de gaarden stonden vrachtwagentjes klaar om de druiven naar de verschillende fabrieken te vervoeren... Spijtig dat we van "de pluk" geen foto's van hebben... Het was toch echt een gelukje dat we nét op dat moment in de grootste wijnregio van Georgië waren!

Rond 13u werden we bij een boerenfamilie verwacht voor het middageten. Ze hadden gewacht met het aanmaken van de BBQ... en ja, dat was toch anders dan 'thuis'. Georgiërs BBQ'en veel. Ze gebruiken hiervoor droge wijnranken. Deze branden snel op waardoor de BBQ direct klaar is... nogal iets anders dan met de kolen, hier... De verkoolde wijnranken geven een lekkere smaak af aan het hetgeen geBBQd wordt. Wij kregen varkensbrochettes XXL... zoals alles in XXL-porties... en ja, dan moet je spijtig genoeg veel laten liggen... dat waren we op die 15e dag echt wel al gewoon: ons over-overeten deden we niet meer. We wisten ondertussen dat we toch niet alles op kregen!

De zoon des huizes nam ons na het eten mee naar hun wijn- en hazelnotengaard (foto 2). Ook zij moesten dringend beginnen aan de pluk... een heel intensief werkje waar heel veel mensen voor opgetrommeld moesten worden... allemaal handwerk... De zoon vertelde dat ze lid waren van een corporatie en dat deze hun druiven, en die van ander boeren in de buurt, verder verwerkten tot wijn. Ook de hazelnoten moesten bijna geplukt worden. Die worden in grote zakken gestopt en op die manier verkocht... Hazelnoten worden in vele Georgische gerechten verwerkt, dus dat wordt in 'het groot' verkocht.

Na het eten reden we tussen de vrachtwagentjes, tractors en andere voertuigen die volgeladen waren met druiven. Ze reden allemaal naar 'hun' wijncorporatie om hun druiven te droppen... en weer de bak vol te gaan laten laden.

Wij bezochten de corporatie Kindzmarauli. Daar kregen we eerst een rondleiding met uitleg over de Europese en Georgische manier van wijn maken. In deze corporatie deden ze beide. De corporatie werd opgericht in 1533. Op dit moment vullen ze 600.000 flessen/jaar. Ze leveren aan 19 landen, maar niet naar België, al zijn er natuurlijk ander corporaties die dat wel doen.

Het geheim van hun wijn ligt'm, volgens de gids ter plaatse, in de saperavi-druif, het water van de rivier Alazani en de wijnbouw op 400 à 500 meter boven de zeespiegel, 

De Saperavi druif geeft krachtige rode wijnen, die vaak lang kunnen liggen. Zowel de schil als het vruchtvlees is rood van kleur en dat komt zelden voor. Droge wijnen van de Saperavi hebben een stevig en kruidig karakter met tonen van leer, laurier en veel rijp rood fruit. 

Er worden verschillende typen wijnen van de Saperavi gemaakt. Voor droge, kort gerijpte rode wijnen wordt doorgaans simpelweg ‘Saperavi’ op het etiket vermeld. 'Mukuzani' is een wijn van de Saperavi die langer (drie jaar) heeft gerijpt, vaak op eikenhout. 'Kindzmarauli' is een halfzoete rode wijn van de Saperavi druif.

Foto 3: Ze zijn momenteel volop aan het druiven oogsten en binnenbrengen. Die druiven worden meteen ontdaan van blad en tak; en gaat dan de passende citerne in om kort op te slaan.

Foto 4: Volgende stap: op gang brengen van het gisten en het gisten zelf…

Bovenaan: op Georgische wijze: de volledige druiven worden in grote terracotta potten (Qvevri’s) opgevangen, even later volledig afgesloten en zes maanden met rust gelaten.

Onderaan: op de Europese manier: het druivensap gist en wordt voortdurend geregeld tot wijn goed is.

Na onze rondleiding en uitleg over de zowel Europese als Georgische manier, van het aanleveren van de druif tot in de fles, heeft Johan ook wijn geproefd: Hij vond de droge rode wijn, op Georgische wijze gegist, het lekkerst.

Nadien reden we terug naar Sighnaghi... en daar gingen we opnieuw naar het oude stadsgedeelte... en liepen we wat verder dan de dag voordien om de stadsmuren te zien (foto 5)! Wat er achter een heuveltje niet schuil kan gaan!

De stad Signagi werd in de 18e eeuw gebouwd en in 1762 liet koning Erekle II de stadsmuur bouwen. Door de fortificaties, nodig tegen invallen van Dagestaanse volkeren, werd Signagi na Tbilisi en Gori de best verdedigde stad van Georgië. De fortificatie bestond uit een rondvormige ommuring van kasseien met bakstenen, kende 23 torens en 6 poorten en besloeg een gebied van 40 hectare. De meeste torens hebben twee verdiepingen en zijn voorzien van kantelen en de muren zijn onderin anderhalve meter dik en bovenin 70-80 centimeter... Er staat nog best veel van recht (gerestaureerd).

's Avonds hadden we ons laatste avondmaal met George er bij. Traditiegetrouw wilde George verschillende toasts uitbrengen. Hij toaste op ons, onze familie en op hetgeen hij allemaal van ons geleerd had en bij zijn volgende gasten kon gebruiken... Spijtig dat hij daar al niet tijdens ónze reis mee begonnen was...

Regio Kacheti (14)

Na een nacht in Tbilisi startten we aan dag 14. We vertrokken op vrijdag 16 september '22 naar onze laatste Georgische regio: Kacheti. Deze regio is het grootste van het land en ligt helemaal in het oosten van Georgië... en is eigenlijk maar bekend om één ding : wijnbouw. Onze eerste bestemming in Kacheti had echter helemaal niks met wijn te maken.

De weg naar het David Garedzja-klooster, helemaal in het zuidwesten van Kacheti, zag er héél erg dor uit... geen druif te zien! Het leek wel alsof we in een woestijn terecht gekomen waren... erg mooi... in alle tinten van gelige ondergrond... De ondergrond was wel geen losse zand, maar zandsteen. Als je er langs reed, zag je het niet, maar als je in middenin stond, zag je overal kleine, vaak stekelige plantjes! Kacheti is sowieso een warme regio, maar hier was het toch erg warm. Van de weersvoorspellingen weten we dat het er zo'n 33 à 34°C was.

Het David Garedzjaklooster is een groot, in de rots uitgehouwen Georgisch-orthodox-kloostercomplex. Het ligt op en in beide hellingen van de berg Gareja. Het complex omvat honderden slaapcellen, verschillende kerken en kapellen, refters en woonverblijven in de uitgeholde rotswanden aan beide zijden van de berg. Aan één kant van de berg, de eenvoudig bereikbare kant, ligt het Lavraklooster. Hier ligt het oudste gedeelte (foto 1 en 2).

Om aan de andere kant van het complex te geraken, bij het Udabnoklooster (dat bijna hetzelfde er uit ziet als het Lavraklooster) moet je de berg over via een bergpad. Onderaan die kant van de berg ligt de grens met Azerbeidzjan. Dit is altijd een "spannende" regio geweest: de grens verschoof al eens in de loop der tijd. Omdat een tijdje voor wij in de regio waren, door het wegtrekken van Russische militairen in Nagorno-Karabach om in Oekraïne mee te gaan vechten, het conflict tussen Azerbeidzjan en Armenië weer aangewakkerd was, stonden er militairen in het gebied. Ine had al uitgemaakt dat ze niet persé naar de andere kant van de berg wou: het was ferm steil en erg warm, maar Johan wilde wel. Dit mocht echter niet uit veiligheidsoverwegingen... ach ja, dan beter niet, hè.

Vervolgens reden we, na de lunch in de buurt van het kloostercomplex, weer verder richting het oosten... en daar werd het terug groener... en stond de ene wijngaard na de andere.

Vlak voor we onze eindbestemming van de dag bereikten, stopten we nog aan het Bodbe-klooster... weer een klooster... maar dit is, voor de Georgiërs wel een héél belangrijk. De heilige Nino ligt er begraven en haar heilige bron ligt er. Hadden we geweten wat we uiteindelijk zagen van de bron en hoe ver dalen (en terug 'klimmen') het was tot aan deze heilige bron, dan hadden we waarschijnlijk geen bezoek gebracht... maar we 'ontdekten' het pas onderaan de heuvel. De heilige bron ligt ondertussen in een gebouwtje waarin je kan douchen ónder die heilige bron (foto 3)... Je moest in een wit gewaad, natuurlijk daar te koop, onder die douche en je zou gereinigd en geheeld zijn...

Volgens de legende zou de Heilige Maagd Maria in 319 in een visioen aan Nino zijn verschenen en haar hebben opgedragen om als apostel naar Georgië te gaan om daar de bewoners te kerstenen. Om haar tijdens de lange en gevaarlijke tocht te beschermen diende Nino een kruis mee te nemen dat ze vervaardigde met twee wijnranken die ze met haar eigen haar had vastgebonden. Aangezien de horizontale kruisstok krom was, ontstond op die manier een houten kruis met de hangende armen, dat later bekend werd als het Sint-Ninokruis of het wijnstokkruis. 

Overnachten deden we midden in het 'moderne' centrum van Sighnaghi in guesthouse Central.

Nadat we alles op onze kamer, voor twee nachten, gelegd hadden, wandelden we nog richting het oude stadscentrum (foto 4) en deden we nog een terrasje in het oudste cafeetje van het stadje.

Sighnaghi heeft 1.460 inwoners. Het heeft sinds 1801 stadsrechten en was een belangrijke marktplaats en centrum van de wijnbouw in Kacheti. Het is daarmee een van de kleinste plaatsen in Georgië met een stadsstatus. Het ligt op een hoogte van 760 meter boven zeeniveau in het Gomborigebergte.

Even terug richting hoofdstad (13)

Op donderdag 15 september '22 werden we wakker op de wijngaard van Chateau Dio in Ambrolaoeri... en er hing weer mist... toegegeven dat was even vloeken!

Tegen dat we Ambrolaoeri uit waren, had de zon al alle wolkensluiers opgelost! We konden toen dus ook het Ratsjagebergte zien! en amaaaiii! dát was mooi! ... en boven het, nu fel blauwe, Shaorimeer: Waauw (foto 1)! al zijn die wolkensluiers wel meer fotogeniek, toch waren we toch erg blij met deze panorama's!

We moesten die dag weer een serieuze afstand afleggen. Vanuit Ambrolaoeri terug naar de hoofdstad, Tbilisi, met een tussenstop in Chiatura/Tsjiatoera waren het 270 km en 4,5 uur rijden... en neen, we moesten niet terug naar de hoofdstad omdat de reis al ten einde was. Dat was gewoon zo gepland... Achteraf bekeken zou Johan, als hij de route zelf gemaakt had, mogelijk anders gekozen of gevraagd kunnen hebben, maar ach... over alles valt iets te zeggen/zeuren ;-)

Onze eerste echte stop van de dag was bij de Katskhi pilaar (foto 2). Dit is een alleenstaande kalkstenen rots van 40 meter hoog. Bovenop werden resten gevonden van een kerk met een abdij die terug gaan tot de 9e eeuw. Eerst dacht men dat de rots al vanaf de 5e eeuw bewoond was, maar dat blijkt niet zo te zijn. De meest recente resten die gevonden werden, dateren uit de 13e eeuw. Sinds 1995 en op dit moment staat er ook een kerk en abdij op, net als beneden. Op dit moment wonen alle monikken beneden. Er is ondertussen een vaste steile brandtrapachtige trap geïnstalleerd tegen de wand. De monikken zouden er dagelijks langs naar boven gaan om te gaan bidden... om dichter bij God te zijn en hun overgave te bewijzen... De klim zou 20 minuten duren. Enkel monniken mogen de klim ondernemen. Vroeger ging men met touwen naar boven, alsook alle bevoorrading... dat blijkt uit de bevindingen van historici... maar hoe de allereerste op die rots is geraakt, blijft een groot mysterie... we vinden dat ook nergens terug...

Al na 10 km kwamen we aan op onze volgende bestemming: Chiatura. Gezien het middaguur wilden we eerst gaan eten alvorens de stad te verkennen. We kwamen terecht in een soort van taverne waarvan de meeste tafeltjes bezet waren door schoolkinderen. Boterhammen mee naar school nemen, is blijkbaar niet zo ingeburgerd als bij ons. De kinderen aten er snacks... en ja, aan Georgische kinderen (en Georgiërs in het algemeen) is te zien dat ze niet al te gezond eten...

Het enige dat George kon vertellen over de stad was dat eronder- en bovengronds