Edna O’Brien, bevriend met Jacky Onassis

VAN 21 TOT 26 april ging in verschillende Belgische steden een Iers Filmfestival door. Daar werd ook Blue Road (°) getoond, documentaire over de Ierse schrijver Edna O’Brien (°1930 - 2024†). Voor mij was het een gelegenheid om haar memoires nog eens uit de kast te halen, Een meisje van buiten. (°°)
Dat boek heb ik in 2013 gelezen. Ik zie dat ik er veel in onderstreept heb, veel hoekjes omgeplooid ook. Altijd een goed teken, ik heb het intens gelezen. Die lezing laat ook een spoor achter in De Laatste: Edna O'Brien, een meisje van buiten.
Veel herinner ik me er niet van: dat de Ierse bevriend geweest is met Jacky Onassis (°1929 - 1994†) bijvoorbeeld, a.k.a. Jacky Kennedy.
Terwijl Edna O’Brien in New York is, waar een van haar toneelstukken wordt opgevoerd, belt Jacky Onassis haar op. Er ontstaat een vriendschap die tien jaar duurt. Over de laatste brief die ze van Jacky krijgt, zegt O’Brien: ‘(…) op donker hyacintblauw papier, geschreven op haar sterfbed, was een en al optimisme, de lente, wat we allemaal zouden doen, weer in volle vaart leven. Het was niets pathetisch; het was zelfbehoud. In een ver verleden was ze First Lady geweest, iemand die zeker wist dat ze geliefd was, en het meisje in haar hield daaraan vast. Het was haar pantser en het hielp haar om met verbazingwekkende kalmte de grootste verschrikkingen te verduren. (…) zij zag het leven door een roze bril en toen zij het verliet, was haar droom nog intact.’
Ik weet niet goed waarom ik juist dit stukje aanhaal. Misschien wil ik ermee tonen dat het ‘meisje van buiten’ ook een behoorlijke hap mondain leven achter de kiezen had. Misschien is ’t om weer een stukje aan mijn reeks memento mori toe te voegen, in het besef dat we allemaal moeten gaan.
Flor Vandekerckhove⇲

(°) Blue Road - The Edna O’Brien Story — Regie: Sinéad O’Shea. Productie: Claire McCabe, Eleanor Emptage, Sinéad O’Shea. Executive Producer: Barbara Broccoli, Katie Holly, Niamh Fagan, Jack Oliver, Kathryn Ferguson. Cinematografie: Eoin Mc Loughlin, Richard Kendrick. Taal: English. Land: Ireland, United Kingdom. 2024. 1h 38m.

(°°) Edna O’Brien, Een meisje van buiten. 2013. De Bezige Bij A’dam. 397 p. 

Ben ik er geweest of ben ik er geweest (Kunst in The Sailor)

Visserscafé The Sailor, Baelskaai Oostende. Beeldend kunstenaar William Phlips en De Laatste Vuurtorenwachter aan de toog. Let op de affiche die de tentoonstelling aankondigt. U komt toch ook?!

’T IS NIET voor ’t eerst dat ik het zeg: Mijn gebrek aan sociabiliteit is welhaast compleet. Gisteren had ik me nochtans voorgenomen het anders te doen, maar ‘het kwam me niet goed uit, want mijn oom en tante uit Venezuela waren op bezoek.’ Die zin leen ik van A.L. Snijders, mijn leermeester in 't schrijven en in de ouderdom. Elders zegt hij ook: 'Ik zie mensen in de verte, ik ga niet naar ze toe, ik blijf roerloos tussen de bomen staan. Ik voel me schuldig en bevrijd. Om die twee dingen gaat het: ik ben een sociaal mens met een glimlach en een eenzaam dier dat niet gestoord wil worden. Nooit ben ik zonder dat schurende gevoel.’ ’t Is ook die tweespalt, vind ik, die de ware schrijver kenmerkt. Zegt ook punkschrijver Stephen Elliott niet: ‘De drang om te schrijven is deze om te communiceren, gekoppeld aan deze om alleen te zijn.’ Tot zover de rechtvaardiging van mijn niet te rechtvaardigen afwezigheid op William Phlips' PreVew. En ik had nochtans mijn haar al gewassen. Feit: ik heb mijn kat gestuurd.

Flor Vandekerckhove⇲

Nadat het leven me van stad naar stad had gebracht, van werk naar werk en van vrouw naar vrouw, streek ik in Bredene neer, waar ik ook mijn jeugd had doorgebracht. Daar startte ik een schrijfproject dat onderzocht hoe het anderen vergaan was. Ik delfde sporen van schoolmakkers op, jongens waarmee ik tijdens m’n tienerjaren de schoolbanken in een Oostends college deelde. 

Had het iets te betekenen, het leven van die babyboomers in de sixties? Ik schreef er een boekje over, Tienerklanken, zo genoemd naar een TV-programma dat in die tijd voor ons gemaakt werd. Dat boekje is nu beschikbaar.

Tienerklanken is een e-boek (117 pagina’s in pdf of epub naar keuze), uitgegeven door De Lachende Visch en gratis verspreid door De Weggeefwinkel. Vraag ernaar via liefkemores@telenet.be en het boekje valt vandaag nog in je mailbox. GRATIS! (Vermeld: ‘Tienerklanken’ en zeg epub of pdf.) 

‘Een aantal vrienden zag Delmore in die maanden op straat lopen, een angstaanjagende verschijning.’

† 11 juli 1966

OVERMAND DOOR OVERLIJDENS startte ik in 2022 een reeks gewijd aan het fenomeen van 'het verscheiden'. Inmiddels verzamelt De Laatste al 35 stukjes memento mori. Vandaag voeg ik er nog eentje aan toe: hoe is het de Amerikaanse modernist Delmore Schartz vergaan? 
In de laatste dagen van zijn leven meed Delmore Schwartz contact met degenen die hem en zijn poëzie waardeerden. Lou Reed die hem probeerde te contacteren werd afgewezen. ‘Vrienden zagen Delmore in die maanden op straat lopen, een angstaanjagende verschijning. (…) Niet lang na zijn aankomst in New York begon Delmore aan een nieuwe manische fase. (…) Zijn hardnekkige hoop was nog niet gedoofd en hij zat in de Grote Leeszaal van de New Yorkse Openbare Bibliotheek het ene na het andere notitieboekje vol te schrijven met onbegrijpelijke romans. (…) Op 11 juli belde een mevrouw Kruger in kamer 506, vlak onder die van Delmore, om drie uur 's ochtends naar de balie om te klagen dat "meneer Schwartz weer dingen liet vallen en ermee gooide". Delmore beloofde de baliemedewerker dat hij ’t rustiger aan zou doen. Toen besloot hij het vuilnis buiten te zetten, wat betekende dat hij naar de lobby moest. hij voelde zich onwel worden terwijl hij op de lift wachtte en stapte uit op de vierde verdieping, waar hij viel en zijn shirt en broek openscheurde in een poging om adem te halen. Daar lag hij ruim een ​​uur, totdat meneer Kleinman in kamer 406 de receptie belde om te melden dat een man "vreemde geluiden maakte voor zijn deur". De politie arriveerde om 4:15 's ochtends, riep een ambulance op die naar het Roosevelt Hospital vertrok, maar tien minuten later overleed Delmore aan een hartaanval.’ (°)
De dichter is geen 53 jaar geworden. Over Delmore Schwartz postte ik in De Laatste zes aparte stukjes. Eerder waren dat: Delmore Schwartz en de politiek; Hoe Lou Reed een dichter werd; De toewijding van de tijd, begrijpt gij dat; Gisteren op de Spinoladijk en Delmore Schwartz leren kennen, een inleiding.
Flor Vandekerckhove⇲

(°) James Atlas. Delmore Schwartz. The Life of an American Poet. 1977. Uitg. Farrar, Straus & Girox. 417 pp. 

Over de poëtische erfenis die Delmore Schwartz nalaat staat een interessant stuk op ’t net: Rediscovering Delmore Schwartz: A Journey Through His Poetic Legacy.

1 Mei, een rode draad die standhoudt

 Links: Jean Jaurès speecht op 25 mei 1913 tegen de naderende oorlog. Rechts: Tom Morello (met cap van de Industrial Workers of the World): ‘I am a Union Man!’

OVER JEAN JAURES publiceerde ik al een stuk: ‘ééneg was zijn rhetorische degen-zwaai’. Op deze 1 Mei luister ik ook nog eens naar het wondermooie Jaurès van Jacques Brel: ‘Welk leven hadden onze grootouders / Tussen absint en hoogmissen / Ze waren oud voordat ze ’t waren / Vijftien uur per dag aan de leiband / En een gezicht grauw van de assen / Ja meneer, ja goede meester / Waarom hebben ze Jaurès vermoord?’

Jacques Brel is het bruggetje om iets over de Amerikaan Tom Morello (°1964) te zeggen, muzikant van een heel ander type dan de Belg. Erg rock ’n rol. Zijn naam is nauw verbonden met Rage Against the Machine.  Hij treedt ook op met de E Street Band van Bruce Springsteen en wanneer hij solo optreedt is het als The Nightwatchman. Onlangs nog tekende hij present in de straten van Minneapolis waar hij zich solidair verklaarde met de slachtoffers van ICE. Van deze Nachtwaker wil ik je vandaag de Union Song leren kennen, een live opname in Madison, Wisconsin. De plaat opent met een speech die Jean Jaurès geapprecieerd zou hebben: I am a union man! 

Flor Vandekerckhove⇲

Nadat het leven me van stad naar stad had gebracht, van werk naar werk en van vrouw naar vrouw, streek ik in Bredene neer, waar ik ook mijn jeugd had doorgebracht. Daar startte ik een schrijfproject dat onderzocht hoe het anderen vergaan was. Ik delfde sporen van schoolmakkers op, jongens waarmee ik tijdens m’n tienerjaren de schoolbanken in een Oostends college deelde. 

Had het iets te betekenen, het leven van die babyboomers in de sixties? Ik schreef er een boekje over, Tienerklanken, zo genoemd naar een TV-programma dat in die tijd voor ons gemaakt werd. Dat boekje is nu beschikbaar.

Tienerklanken is een e-boek (117 pagina’s in pdf of epub naar keuze), uitgegeven door De Lachende Visch en gratis verspreid door De Weggeefwinkel. Vraag ernaar via liefkemores@telenet.be en het boekje valt vandaag nog in je mailbox. GRATIS! (Vermeld: ‘Tienerklanken’ en zeg epub of pdf.) 

De onverwachte terugkeer van Miete Delanghe

De Laatste Vuurtorenwachter ontmoet Miete Delanghe in haar winkel op de Oostendse Baelskaai.

 

IN DE VROUW achter de toonbank herkende ik meteen Miete Delanghe. Van de weeromstuit herkende zij ook mij. ‘Hebt ge hier nu een winkel?’ vroeg ik verwonderd. Mijn verwondering valt licht te begrijpen als ge weet wie Miete Delanghe is, personage dat ge niet op de chique Oostendse Baelskaai verwacht.
Ze verkocht me een bokaal garnaal om er de nacht mee door te komen en ik trok naar de vuurtoren. Onder-weg overdacht ik tal van mogelijkheden die de machinerie van de artificiële intelligentie me aanreikt om Miete Delanghe achter de comptoir van een winkel op de Oostendse Baelskaai te plaatsen. (Flor Vandekerckhove⇲)

Nadat het leven me van stad naar stad gebracht had, van werk naar werk en van vrouw naar vrouw, streek ik in Bredene neer, waar ik ook mijn jeugd had doorgebracht. Daar startte ik een schrijfproject dat onderzocht hoe het anderen vergaan was. Ik delfde sporen van schoolmakkers op, jongens waarmee ik tijdens m’n tienerjaren de schoolbanken in een Oostends college deelde. 

Had het iets te betekenen, het leven van die babyboomers in de sixties? Ik schreef er een boekje over, Tienerklanken, zo genoemd naar een TV-programma dat in die tijd voor ons gemaakt werd. Dat boekje is nu beschikbaar.

Tienerklanken is een e-boek (117 pagina’s in pdf of epub naar keuze), uitgegeven door De Lachende Visch en gratis verspreid door De Weggeefwinkel. Vraag ernaar via liefkemores@telenet.be en het boekje valt vandaag nog in je mailbox. GRATIS! (Vermeld: ‘Tienerklanken’ en zeg epub of pdf.) 

Antwerpenaars onder elkaar

Patrick Conrad met Robbe de Hert en Willy Stassen op de set van Maria Danneels (1982)
(Foto uit de biografie, archief Conrad.)

‘Schat, awen beste film is oewaige leve.’

Robbe de Hert 

Motto, pagina 3 in de biografie. (°)

OP PAGINA 466 van de biografie woont Conrad in de Provence. Vrienden uit Vlaanderen sturen hem wel eens een tijdschriftartikel op. ‘Zo kreeg hij in mei 1994 (…) de Humo van 21 april toegestuurd, waarin Robbe de Hert zijn “vriend” Conrad in de reeks “De 7 hoofdzonden volgens…” zonder aanleiding te kijk zette als een fils à papa die “niets anders te doen heeft dan filmpjes draaien”, die dan nog niet eens zo goed zijn als de zijne.’ Conrad laat het niet passeren en publiceert een lezersbrief in Humo. Het antwoord is even venijnig als de voorzet van Robbe: ‘Nu Robbe de Hert zelf een buitenverblijf in de Provence heeft aangekocht, zou ik natuurlijk tot de zomer kunnen wachten om met hem een paar van zijn recente doorzopen uitspraken uit te praten. (…)’ De biograaf vervolgt: ‘In een langere versie van de brief voor het nooit afgewerkte project Geen daden maar woorden. Twintig brieven ging Conrad dieper op de kwestie in. In liefst acht bladzijden, waarin hij eerst herinnert aan hun vriendschap en wat ze voor elkaar betekend hebben, breekt hij De Hert tot op de grond af. Hij besluit: “Deze wonde zal niet van zichzelf helen en er zal veel moeten gebeuren vooraleer ik je weer als vriend behandel, laat staan beschouw.” Het kwam nooit meer goed.’

Onlangs kwam Conrad erop terug. Met de geslagen wonden blijkt het wel mee te vallen. in een FB-post van 4 april schrijft Conrad bij een foto: ‘2005, Cabrières d’Avignon. — Ooit zei ik tegen Robbe dat mijn leven misschien wel mijn mooiste film was. Dat vond hij waarschijnlijk ook en maakte zich daarom de uitspraak voor altijd eigen. Het was normaal dat iemand die uit La grande bellezza wegloopt niets van Mascara kon begrijpen. Maar aangezien hij en Ida naast ons ook een huis in de Provence bezaten, bleef hij toch regelmatig als buurman op bezoek komen.’

Flor Vandekerckhove⇲

(°) Manu van der Aa. Patrick Conrad. Leven, liefdes en werken van een Pink Poet. biografie. 2025. Uitg. Pelckmans. 336 p. 

Dit is het slotstukje over deze biografie. Eerder publiceerde ik al: 

Portret van de schrijver als wielrenner; 

Gelukkig als in het bijzijn van een vrouw; 

Leren schrijven met… Patrick Conrad; 

Enter Charlotte Rampling.

Ook een oneliner moet je repeteren

de kunst is 't in een lijn van zeventien lettergrepen te vangen

HOE LANG AL aanhoor ik dat geklaag? Dat je een haiku niet op één lijn mag plaatsen; dat het verhaal in een papieren boek thuishoort (zodat je eraan kunt ruiken); dat de weblog een minderwaardig medium is; dat een foto niet door het hatelijke Photoshop gemanipuleerd mag worden; dat je in de diepte moet gaan en niet over de oppervlakte mag surfen; dat alleen levende muzikanten je mogen begeleiden… En nu ook dat ik me verre van de artificiële intelligentie moet houden. Liever dan te participeren aan al dat klagen & zagen, zoek ik uit hoe ik met die nieuwe hulpmiddelen een literaire praktijk kan creëren, bestemd voor mijn surfende, scrollende en swipende medemens.

Vandaag vraag ik aan twee kompanen van GarageBand om me te vergezellen naar het repetitiekot. Aan de machinerie van AI vraag ik: maak een afbeelding van ons trio, zodat ik de repetitie wereldkundig kan maken. En kijk: de goeie Gilbert Lecon beroert de upright bass, drummer Livi geeft het ritme aan en De Laatste Vuurtorenwachter oefent zijn oneliner. Uiteraard is ook onze trouwe viervoeter, Polleke, van de partij. En ten slotte vraag ik aan YouTube om het geheel bij u thuis af te leveren. Nu op uw scherm!⇲

Flor Vandekerckhove⇲

Nadat het leven me van stad naar stad gebracht had, van werk naar werk en van vrouw naar vrouw, streek ik in Bredene neer, waar ik ook mijn jeugd had doorgebracht. Daar startte ik een schrijfproject dat onderzocht hoe het anderen vergaan was. Ik delfde sporen van schoolmakkers op, jongens waarmee ik tijdens m’n tienerjaren de schoolbanken in een Oostends college deelde. 

Had het iets te betekenen, het leven van die babyboomers in de sixties? Ik schreef er een boekje over, Tienerklanken, zo genoemd naar een TV-programma dat in die tijd voor ons gemaakt werd. Dat boekje is nu beschikbaar.

Tienerklanken is een e-boek (117 pagina’s in pdf of epub naar keuze), uitgegeven door De Lachende Visch en gratis verspreid door De Weggeefwinkel. Vraag ernaar via liefkemores@telenet.be en het boekje valt vandaag nog in je mailbox. GRATIS! (Vermeld: ‘Tienerklanken’ en zeg epub of pdf.) 

De kunstenaar als kleine zelfstandige (brief)

Twee tableaus van Chris Hubrecht.

OP 22 APRIL, beste Chris Hubrecht, viel me de FB-post op waarin je zei: ‘Als kunstenaar investeer ik tijd, materiaal en energie om werk te creëren en te verkopen. Maar in de praktijk blijft er van die waarde weinig over. Galeriecommissies die kunnen oplopen tot 50%, gecombineerd met zware belastingen, zorgen ervoor dat een groot deel van de opbrengst verdwijnt nog vóór die bij de maker komt.’ 

In een vorig leven was ik secretaris van een bond van kleine zelfstandigen, ik ken dat geklaag dus wel. Maar ’t is waar wat je zegt: beeldend kunstenaars zijn niet in staat om van hun creaties te leven, zelfs/zeker als die creaties hoogstaand zijn. Wat bij uitbreiding ook geldt voor singer-songwriters en schrijvers. Veelal hebben ze daarnaast nog een beroep, ze zijn bijvoorbeeld docent in de KASK. Of ze leven op kosten van een werkende partner, zijn rijk van thuis uit, hebben een uitkering, een pensioen… Of ze leven van precariteit naar precariteit en van subsidie naar subsidie. Ik spreek uit ervaring.
Je vervolgt: ‘Het systeem zet de verhouding scheef: wie creëert en risico neemt, houdt het minst over. Dat is niet alleen frus-trerend, het is ook niet duurzaam. Als we willen dat kunst en creativiteit blijven bestaan, moet er meer ruimte komen voor een eerlijke verdeling, waarin de maker opnieuw centraal staat.’
Chris, je zwijgt over de olifant in de kamer en die olifant heet kapitalisme. Het kunstwerk komt op een ‘buyers market’ terecht. De maker heeft op zo’n markt nauwelijks vat. Hoop je op ‘een eerlijke verdeling, waarin de maker opnieuw centraal staat’? Dat zal niet gebeuren, Chris.
Onlangs bezocht ik nog eens Ledeberg, waar ik destijds voor middenstanders ijverde. Al die winkels zijn verdwenen. Alle hoogwaardige beroepen zijn weg, alle ambachtelijkheid werd vervangen door de snelle hap. Dat is ook wat kunstenaars te wachten staat, het is trouwens al bezig: ’44 procent van de nieuwe muziek die wordt geüpload is door AI gemaakt’. De tijd nadert waarin alle genreliteratuur (SF, horror, porno, noir, fantasy, romance…) door AI geproduceerd wordt. The King of the Sofa experimenteert daar nu al schaamteloos mee. Ook op de kunstmarkt zal de concurrentie op een ontspoorde manier toenemen.

Wie op een eerlijke verdeling hoopt, mag het vergeten. Voor hem geldt wat op de grafsteen van Charles Bukowski staat: ‘Don’t try’. Alleen de motivatie van Arno houdt stand: ‘Ik speel geen muziek voor het geld, maar om met mezelf in evenwicht te komen.’ Beeldend kunstenaars als Bansky en dichters als Charles Reznikoff zijn zich daarvan bewust. Zij beoefenen anti-kapitalistische kunstpraktijken en/of hun werk is niet van de markt afhankelijk. Ze zoeken een ‘maquis' (°) op, een plek waar hun werk ongezien tot grote hoogte komt. Waarom doen ze dat? Ik kijk naar een documentaire over pianist-componist Seymour Bernstein, waarin hij zegt dat de menselijke essentie in het creëren ligt. Wanneer je je talent ontwikkelt, zegt hij, kun je een diepe eenheid bereiken tussen je artistieke en je persoonlijke zelf, zodat kunst en leven op elkaar inwerken ‘en er een nooit eindigende cyclus van bevrediging ontstaat.’ In het ontwikkelen van je talent ligt de sleutel van ’t geluk.
Lost dat het probleem op dat je in die FB-post uit? Ah, voor een schilder is ’t niet anders dan voor een schrijver: ‘Het is al miljoenen malen gezegd, en het zal nog miljoenen malen gezegd worden: de werkelijkheid is zo angstaanjagend groot en wij zijn zo onvoorstelbaar nietig dat er niets anders op zit dan schrijven, schrijven, schrijven, schrijven, schrijven.’ ’t Zijn woorden van de grote A.L. Snijders.
Flor Vandekerckhove⇲

(°) Bestaat er vandaag zoiets als een literair maquis? Zijn er schrijvers die zich, ongezien door het literaire veld, in dat maquis ophouden? Zijn die schrijvers in dat maquis in de weer met taal-, vorm- en genre-experimenten, zoals modernisten dat deden, beginnend met Charles Baudelaire? Ik schreef er in 2024 een essay over: Velerlei maquis, 32 pagina’s. 

De digitale publicaties (pdf of ePub naar keuze) van De Lachende Visch zijn gratis. Mail erom (en vermeld de titel: in dit geval ‘Velerlei maquis’) en zeg ook of je pdf dan wel epub verkiest: liefkemores@telenet.be⇲.

De Porche van Valerie Van Peel en de stempelende notarisvrouw

ZELDEN SCHRIJF IK over politiek, want ja, weet ik veel. Ik ben een oude trotskist, dat zegt genoeg. Maar nu heb ik toch prijs. 

Op de radio hoor ik N.VA-voorzitter Valerie Van Peel (°1979) vertellen over iemand die van een verhoogde ziektetegemoetkoming geniet, iets wat uiteraard voorbehouden is aan mensen met een armoederisico. Pikant detail: voor de deur van die mens staat een Porsche. Die ziekenfondsen toch!

Meteen dacht ik: Godver, ik kén die mens! Ik ken die als de notarisvrouw die lang geleden onbeschroomd stempelgeld incasseerde. Valerie heeft daar geen weet van, ze was nog een klein meisje, de N.VA bestond nog niet. ’t Was de voorzitter van een anderse partij die dat verhaal toen op de radio vertelde. Die vakbonden toch!

Maar kijk, het leven gaat zijn gang. De anderse partijvoorzitter verdwijnt, Valerie komt in beeld. De stempelende notarisvrouw geraakt, net als ik, op leeftijd. Ze wordt ziekjes en haar Porsche staat voor de deur stof te vergaren. Iets wat Valerie te weten komt en aanklaagt. Die sociale zekerheid toch! Een stichtend verhaal voorwaar, althans voor wie denkt dat het verkondigen van alternatieve feiten een monopolie van Amerikaanse Trumpisten is.

Flor Vandekerckhove⇲

Nadat het leven me van stad naar stad had gebracht, van werk naar werk en van vrouw naar vrouw, streek ik in Bredene neer, waar ik ook mijn jeugd had doorgebracht. Daar startte ik een schrijfproject dat onderzocht hoe het anderen vergaan was. Ik delfde sporen van schoolmakkers op, jongens waarmee ik tijdens m’n tienerjaren de schoolbanken in een Oostends college deelde. 

Had het iets te betekenen, het leven van die babyboomers in de sixties? Ik schreef er een boekje over, Tienerklanken, zo genoemd naar een TV-programma dat in die tijd voor ons gemaakt werd. Dat boekje is nu beschikbaar.

Tienerklanken is een e-boek (117 pagina’s in pdf of epub naar keuze), uitgegeven door De Lachende Visch en gratis verspreid door De Weggeefwinkel. Vraag ernaar via liefkemores@telenet.be en het boekje valt vandaag nog in je mailbox. GRATIS! (Vermeld: ‘Tienerklanken’ en zeg epub of pdf.) 

Het dodenschip weer opgezocht

Links. Omslagontwerp editie 1931. Midden: de opdracht van Peter HH. Rechts: de eerste pagina.

IN 2010 KREEG ik van Peter Holvoet-Hanssen Het dodenschip cadeau, een mooie editie uit 1931. De dichter had er niet alleen een opdracht in geschreven, hij had ook de kaft met een schelpje versierd. 

Het dodenschip (1926) was de eerste roman van een toentertijd volslagen onbekende B. Traven. Er was alleen een postbusadres in... Mexico. Er volgde nog. ’s Mans oeuvre dijde uit tot 21 dikke boekdelen. Sommige boeken werden verfilmd, o.a. De schat van de Sierra Madre.  
Erich Müchsam en Rudolf Rocker meenden in de boeken van Ben Traven haast zeker de hand van de verdwenen anarchistische individualist Ret Marut te herkennen. Die Ret Marut (ook een pseudoniem) was eerder bekend geworden als uitgever van het literair-politieke eenmanstijdschrift Der Ziegelbrenner. Als revolutionair had hij deelgenomen aan de linkse Münchense Raden-republiek. Deze werd in 1919 neergeslagen. Ret Marut kon ontkomen, hij verdween. Müchsam deed een oproep: 'Ret Marut, kameraad, vriend, strijdmakker, mens, laat van je horen, geef een teken dat je leeft (…) we hebben je nodig.' Een oorverdovende stilte volgde. Vandaag weten we dat Marut en Ben Traven inderdaad een en dezelfde persoon waren, maar het heeft wel tot aan zijn dood in 1969 geduurd vooraleer daarover zekerheid was.
In Het dodenschip komt een man zonder papieren op de Yorikke terecht, een doorroest schip dat door zijn eigenaars nog één keer de zee opgejaagd wordt om het daar te laten zinken, een verzekeringskwestie. Wellicht lezen we daarin het persoonlijke verhaal van de vlucht van Marut/Traven. Op het einde van Het dodenschip drijft de verteller weg, vastgeklemd aan een stuk hout. En dan niets meer. Traven zegt zelf over het einde: 'Wat er nu gebeurt met degene die vertelt, of hij omkomt of op een of andere manier in leven blijft, heeft met het dodenschip niets meer te maken. (...)  De volgende regel zou het begin van een nieuwe roman moeten zijn.'
Flor Vandekerckhove⇲

° Wouter Donath Tieges. Het raadsel B. Traven. 1983. Uitg. Meulenhof, A’dam. 254 p.

° B. Traven. Het dodenschip. Mijn editie. 1931. S.M. De Wilde Roos. Brussel. 306 p.